Bắt bệnh động cơ qua tiếng kêu

Những âm thanh lạ phát ra từ buồng máy có thể là dấu hiệu cho thấy áp suất dầu thấp, khe hở nhiệt lớn hoặc một vài chi tiết bên trong động cơ bị mòn quá mức hay gặp sự cố.

Công việc đầu tiên nhưng khá quan trọng khi nghe thấy âm thanh lạ phát ra từ động cơ là kiểm tra dầu máy. Bổ sung thêm dầu nếu nó dưới mức quy định. Nổ máy và lắng nghe. Nếu tiếng ồn không hết cần kiểm tra áp suất dầu bằng cách quan sát đèn cảnh báo hoặc đồng hồ hiện thị trên bảng táp-lô.

Áp suất thấp báo hiệu động cơ đang gặp vấn đề nghiêm trọng, cản trở dầu bôi trơn hệ thống phân phối khí. Nguyên nhân do bơm dầu bị mòn hoặc hỏng, tắc lọc dầu. Hiện tượng độ nhớt tăng trong thời tiết lạnh cũng hạn chế sự di chuyển của dòng dầu.

Thiếu dầu có thể khiến động cơ kêu.

Thiếu dầu có thể khiến động cơ kêu.

Tiếng ồn phát ra từ con đội

Đây là chi tiết truyền lực trung gian giữa xu-páp với cam. Con đội mòn hoặc rỉ sét khiến nó làm việc lệch nhịp với cam và xu-páp tạo ra tiếng ồn. Đây cũng làm nguyên nhân làm tăng khe hở nhiệt.

Tiếng gõ do khe hở nhiệt lớn

Nếu vấn đề bôi trơn đã được loại trừ, nguyên nhân gây ồn khác có thể bắt nguồn từ khe hở nhiệt. Các chi tiết làm từ kim loại có xu hướng giãn nở khi nóng, để tránh hiện tượng bó cứng trong hệ thống phân phối khí người ta thường tạo ra khe hở nhỏ giữa đỉnh van và cò mổ. Bản thân các chi tiết sẽ bị mòn đi sau thời gian làm việc. Do đó nếu động cơ sử dụng con đội cơ khí, khe hở nhiệt phải được điều chỉnh định kỳ sau 50.000 km. Khe hở khoảng cách lớn có thể tạo ra tiếng ồn, va chạm liên tục xuất hiện giữa đỉnh van và cò mổ sẽ khiến chúng bị mòn nhanh hơn.

Để đo khe hở nhiệt, người ta sử dụng bộ thước lá gồm nhiều lá thép có độ dày khác nhau. Kích thước khe hở nhiệt phải tuân theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Lưu ý rằng nhiệt độ động cơ cũng ảnh hưởng tới giá trị điều chỉnh.

Con đội thủy lực khắc phục khe hở nhiệt trong cơ cấu phân phối khí.

Con đội thủy lực khắc phục khe hở nhiệt trong cơ cấu phân phối khí.

Động cơ sử dụng con đội thủy lực sẽ không cần điều chỉnh khe hở nhiệt. Bởi nó có khả năng tự động loại bỏ khe hở giữa các chi tiết, do đó động cơ làm việc êm hơn. Trường hợp này nếu máy có tiếng kêu lóc cóc, có thể con đội đã hỏng, một vài chi tiết (lò xo, cần đẩy) gặp sự cố hoặc cò mổ cần được điều chỉnh.

Tiếng đập mạnh trong động cơ

Đây thường là tin xấu, bởi tiếng đập mạnh thường do bạc cổ biên mòn hoặc lỏng. Sớm hay muộn ổ trục sẽ gặp sự cố hoặc bạc biên bó kẹt trục khuỷu hoặc cổ biên bị phá hỏng. Dù trong tình huống nào xảy ra thì đại tu máy là điều khó tránh khỏi.

Hư hỏng này có thể là hậu quả của việc sử dụng dầu có độ nhớt thấp, động cơ làm việc trong trạng thái áp suất dầu thấp, dầu nhiều cặn bẩn hoặc do việc tháo lắp động cơ không chính xác, gu-giông và bu-lông lắp máy lỏng.  

Tiếng gõ khi tăng tốc

Đây có thể là hiện tượng kích nổ mà nguyên nhân là do van tái tuần hoàn khí xả EGR không hoạt động, bộ điều chỉnh đánh lửa sai, động cơ quá nhiệt, muội carbon đóng cạn trong buồn cháy hoặc sử dụng xăng có trị số oc-tan thấp.

Tiếng kêu cộc cộc to và khô

Tieng_keu_bat_thuong_1

Khi mới khởi động lúc máy nguội, số vòng tua có thể lên đến 1.700 vòng/phút và động cơ ồn hơn

Với một chiếc xe lâu ngày không hoạt động, tiếng kêu cộc cộc khô có thể xuất hiện ngay sau khi khởi động máy, kèm theo đó là số vòng tua được đẩy lên cao. Nguyên nhân là do bơm dầu chưa kịp đẩy dầu bôi trơn lên các chi tiết của động cơ. Nếu sau khoảng 3 phút tiếng kêu hết, máy êm trở lại thì chưa phải lo lắng quá.

Nhưng nếu tiếng kêu kéo dài (mặc dù không còn khô như lúc đầu) thì nghĩa là động cơ của bạn đã bị mòn piston và xéc-măng, có khe hở giữa các chi tiết của cơ cấu phối khí, gây va đập khi hoạt động. Hậu quả kéo theo có thể là dầu bôi trơn của động cơ bị hao hụt do dầu lọt qua khe hở chui vào buồng đốt.

• Hậu quả xấu nhất: Dầu bôi trơn bị hao nhiều quá có thể làm động cơ bị hư hỏng nặng, phải đại tu động cơ với chi phí rất lớn.

Tiếng kêu rít đều và mau

Để khẳng định chắc chắn tiếng rít rít là do dây cua-roa, bạn có thể kiểm tra bằng cách dùng nước sạch phụt vào dây cua-roa khi động cơ đang nổ. Nếu tiếng kêu biến mất khi dây cua-roa ướt đều thì không cần phải suy nghĩ gì thêm, bởi đích thị là nó đã bị hỏng.

• Hậu quả xấu nhất: Dây cua-roa bị đứt, làm vô hiệu hóa nhiều hệ thống khác như điều hòa, trợ lực, máy phát điện, bơm nước làm mát…

Tiếng ồn và két két đanh tai

Tieng_keu_bat_thuong_3a

Nếu khoang động cơ xe của bạn xuất hiện tiếng kêu két két đanh tai và kèm theo tiếng ồn khi nổ máy, tiếng kêu kéo dài, thì hãy nghĩ đến việc một hoặc một số vòng bi đã chết. Trước đó, tiếng kêu có thể vo vo rất nhỏ, nhưng sau đó tăng dần. Các vòng bi bên trong khoang máy có thể là bi tăng, bi tỳ dây cua-roa, bi lốc điều hòa…

Tùy theo kiểu tiêng kêu mà có thể chẩn đoán nguyên nhân chính xác hơn. Nếu tiếng kêu là ken két thì có thể là do bi đã bị hết mỡ bôi trơn, khiến các chi tiết kim loại cọ sát vào nhau. Nếu tiếng ồn lớn và đều thì có thể là do bi bị vỡ hoặc mẻ, hoặc rãnh lăn bi có vết nứt. Topcar Vietnam đã ghi nhận một số trường hợp rửa khoang máy bằng nước khiến nước chui vào vòng bi và gây chết.

• Hậu quả xấu nhất: Bi bị kẹt, có thể làm đứt hoặc tuột dây cua-roa. Chính vì vậy, ngay khi phát hiện bạn cần mang xe đi xử lý càng sớm càng tốt.

Tiếng ào ào khô lớn dần

Nguyên nhân có thể là do đường dầu bị tắc, hoặc thay dầu bôi trơn kém phẩm chất, hoặc lâu không thay dầu bôi trơn, khiến dầu bị mất chất và đóng cặn. Tiếng kêu càng lớn thì cũng có nghĩa là quá trình bôi trơn bên trong động cơ càng kém.

• Hậu quả xấu nhất: Động cơ bị hỏng toàn diện, từ piston, xy-lanh, trục cam, tay biên, xéc-măng, và rất nhiều chi tiết khác.

Tiếng kêu gộc gộc nhẹ

Tieng_keu_bat_thuong_5

Đây chính là tiếng kêu đặc trưng của các vòng bi bên trong hộp số, cả số sàn và số tự động. Như đã đề cập ở trên, bi bị chết có thể gây ra tiếng kêu ken két và đanh tai, nhưng do các vòng bi của hộp số được ngâm trong dầu bôi trơn, nên tiếng kêu sẽ dịu hơn nhiều.

Trường hợp này rất hiếm khi xảy ra trên các dòng xe đời mới được bảo dưỡng đầy đủ, mà chỉ có thể xảy ra với những chiếc xe đã sử dụng rất lâu năm, có thể là chục năm hoặc hoạt động với tần suất quá nhiều.

• Hậu quả xấu nhất: Topcar Vietnam chưa ghi nhận trường hợp nào kẹt hay vỡ vòng bi bên trong hộp số.

Tiếng ù ở bánh xe nào đó

Tieng_keu_bat_thuong_6b

Bình thường khi chạy tốc độ chậm trong phố, bạn không thấy dấu hiệu gì bất thường. Nhưnhg khi ra xa lộ và chạy tốc độ cao, tiếng ù từ một bánh xe nào đó vọng lên thì có thể phỏng đoán ngay là bi moay-ơ bánh đó đã hỏng. Tiếng kêu sẽ tăng tỉ lệ thuận với tốc độ của xe.

Có hai nguyên nhân dẫn đến chết bi moay-ơ. Thứ nhất là do sử dụng lâu năm, mỡ bôi trơn bên trong ổ bi đã bị khô hoặc mất dần. Thứ hai có thể là do xe thường xuyên đi vào vùng ngập nước, trong khi phớt chắn ổ bi lại bị hở và hư hỏng, khiến nước vào trong và phá hỏng vòng bi.

• Hậu quả xấu nhất: Khi bi moay-ơ bị rơ quá, tiếng kêu quá lớn, có thể gây hiện tượng bánh xe bị rung lắc khi vận hành, ảnh hưởng đến hiệu quả phanh.

Tiếng hú tăng theo tốc độ

Topcar Vietnam đang muốn nói đến hư hỏng ở các vòng bi bên trong bộ vi sai. Trong quá trình sử dụng, có thể chủ xe không thay dầu đúng định kỳ theo khuyến cáo, hoặc xe bị ngâm nước khiến nước lọt vào dầu cầu qua lỗ thông hơi phía trên hộp vi sai, khiến dầu bị phân hủy và không còn chức năng bôi trơn, khi đó bề mặt các vòng bi đỡ có thể bị hỏng, màng dầu bôi trơn cho bể mặt của bánh răng bị phá vỡ gây mài mòn.

• Hậu quả xấu nhất: Chưa được ghi nhận. Các chuyên gia trong lĩnh vực này khuyến cáo dầu cầu cần được thay thế định kỳ sau khoảng 80.000km và mang xe đến xưởng kiểm tra sau mỗi lần bị ngập nước.

Tiếng “cục” một phát khi vào số

Ngay khi có hiện tượng đó, hãy nghĩ ngay đến sự cố của trục láp (bán trục). Trong một số trường hợp như ngập nước hay va chạm dưới gầm, cao su chụp láp bị rách khiến nước và bụi bẩn chui vào bên trong then hoa, khiến các bánh răng bị han rỉ, bị mài mòn và không còn ăn khớp một cách chặt chẽ (có độ rơ). Khi vào số, lực mô-men truyền từ hộp số ra bán trục, các bánh răng bị rơ va vào nhau, gây ra tiếng kêu và làm giật xe.

• Hậu quả xấu nhất: Bánh răng then hoa bị rỉ lâu năm và không còn ăn khớp có thể gây ra tình trạng trượt, mất khả năng dẫn động.

Tiếng kêu cạch cạch khi ôm cua

Tieng_keu_bat_thuong_9

Để truyền lực từ một bộ phận cố định là hộp số đến một bộ phận dao động là bánh xe, các nhà sản xuất xe đã thiết kế ra một bộ phận nằm trên bán trục, đó là khớp bi bên trong một quả chuông (quen gọi là rọ bi). Bộ phận này vừa có thể tiếp nhận lực xoay tròn một cách hiệu quả, vừa thay đổi được độ dài theo biên độ dao động giữa bánh xe và khung xe.

Sau một thời gian dài vận hành xe trên địa hình khắc nghiệt, hoặc bị lọt nước và bụi bẩn, cả bi và rọ bi có thể bị mòn và tạo nên khe hở giữa chúng. Khi ôm cua, độ rơ sẽ khiến bi va vào thành rọ, gây ra tiếng lạch cạch (nếu bị hết mỡ bôi trơn) hoặc lục cục (nếu còn chất bôi trơn).

• Hậu quả xấu nhất: Không đáng lo ngại lắm. Cách xử lý duy nhất là thay thế cụm chi tiết mới (lap ngoài hoặc cây lap).

Tiếng lục cục không đều trên đường xấu

Tieng_keu_bat_thuong_10

Trên mặt đường gồ ghề, có ổ gà hoặc đơn giản là đường gợn sóng, gầm xe của bạn xuất hiện những tiếng kêu lục cục, có lúc liên tục và mau, nhưng có lúc thưa hơn, trong khi di chuyển trên đường đẹp thì có thể rất lâu mới xuất hiện một tiếng. Tiếng kêu xuất hiện ngay cả khi đi thẳng hay đánh lái.

Nếu hiện tượng này xảy ra, khả năng cao là một hoặc một vài rô-tuyn của xe đã bị rơ. Rô-tuyn có thể hiểu là các khớp cử động đa chiều giữa hai chi tiết dao động không đồng hướng với nhau, được ứng dụng để liên kết các chi tiết của hệ thống treo và cân bằng. Khớp liên kết động này gồm một viên bi được đặt rất khít trong một cái rọ, bên ngoài có cao sau bảo vệ chất bôi trơn và ngăn không cho nước hay bụi bẩn xâm nhập. Trong quá trình sử dụng, lớp cao su bảo vệ có thể bị rách hoặc thoái hóa, khiến bụi bẩn và nước làm hỏng chất bôi trơn của rô-tuyn, tạo ma-sát và mài mòn trong quá trình khớp cử động. Rô-tuyn bị rơ sẽ khiến quả bi bị va đập khi mặt đường không bằng phẳng.

• Hậu quả xấu nhất: Rô-tuyn bị rơ lớn có thể tạo xung động mạnh khi xe vận hành, ảnh hưởng ít nhiều đến tuổi thọ của các chi tiết như chân máy, chân số, hệ thống treo… Rô-tuyn hỏng và chết chỉ có thể thay mới.

Tiếng è è khi đánh lái

Tieng_keu_bat_thuong_11b

Đây là tiếng kêu xảy ra với những chiếc xe trang bị hệ thống lái trợ lực thủy lực. Khi thiếu dầu hoặc bơm trợ lực hoạt động kém, hệ thống trợ lực sẽ phát ra tiếng kêu è è. Người lái xe có thể không nhận ra tiếng kêu này khi di chuyển ở tốc độ cao, nhưng có thể dễ dàng nghe thấy khi di chuyển ở tốc độ thấp, đặc biệt là ở nơi vắng vẻ.

Sự cố này có thể kéo theo tình trạng vô-lăng trở nên nặng hơn hoặc bị rung mà người lái có thể cảm nhận được. Tuy nhiên, vô-lăng nặng còn có thể do áp suất lốp hay các chi tiết của hệ thống lái không được bôi trơn đầy đủ.

• Hậu quả xấu nhất: Chưa ghi nhận trường hợp nào gây hậu quả nghiêm trọng do bệnh phát triển từ từ và dễ dàng nhận biết để xử lý.

Tiếng két két ở phanh xe

Tieng_keu_bat_thuong_12b

Buổi sáng, khi mới khởi hành, người lái đạp phanh và có tiếng kêu rít rít hoặc két két xuất hiện, đồng thời phanh có thể cho cảm giác ăn dính hơn bình thường. Nếu sau khoảng 5 – 10 phút và mấy lần đạp phanh thì tiếng kêu đó biến mất, thì đó là hiện tượng bình thường. Nguyên nhân có thể do trời mưa hoặc xe được rửa từ chiều hôm trước, má và đĩa phanh chưa kịp khô. Phanh ướt, trong khi người lái lại kéo phanh dừng khi đỗ xe nhiều giờ thì còn có thể gây ra tình trạng bó phanh tức thời. Để phanh nhả, hãy cài số tiến, ga nhẹ, rồi lại cài số lùi, sau vài lần như vậy có thể cho hiệu quả.

Nhưng nếu tiếng kêu két két xuất hiện liên tục trong thời gian dài thì đó là dấu hiệu bất bình thường mà nguyên nhân có thể khác nhau và xe cần phải kiểm tra các yếu tố, từ tấm chống ồn má phanh, độ mòn của má phanh, chất má phanh, đĩa phanh bị đảo, kẹt cu-pen trong piston phanh…

• Hậu quả xấu nhất: Đó là trường hợp chốt phanh bị kẹt do cu-pen kẹt trong piston, gây ra tình trạng kẹt phanh.

Tiếng cục một lần khi đạp phanh

Trong quá trình sử dụng xe, phanh xe có thể bị bụi bẩn bám nhiều hoặc nước sâm nhập, hoặc đơn giản là do lâu ngày không được bảo dưỡng vệ sinh khiến cho hệ thống phanh bị hoen rỉ. Quá trình cọ sát liên tục dưới điều khiện khắc nghiệt có thể làm cho ắc suốt phanh bị mòn và rơ. Ngay khi má phanh chạm vào trống phanh hoặc đĩa phanh (khi người lái đạp phanh), lực ma sát sẽ khiến má phanh bị cựa, gây va chạm ở ắc suốt và phát ra tiếng kêu.

• Hậu quả xấu nhất: Chưa ghi nhận trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng. Hãy mang xe đến xưởng dịch vụ uy tín để xử lý và thay thế bộ phận hư hỏng.